Tại Đắk Lắk và Quảng Trị, những thay đổi được thể hiện từ việc sắp xếp bộ máy, phân công cán bộ theo địa bàn đến trực tiếp xuống cơ sở hướng dẫn, xử lý những vấn đề phát sinh.
Ở Đắk Lắk, sau khi Thanh tra cấp huyện kết thúc hoạt động, chức năng, nhiệm vụ được tổ chức lại, tập trung về Thanh tra tỉnh. Theo ông Hồ Duy Thành, Chánh Thanh tra tỉnh Đắk Lắk, việc này vừa là yêu cầu sắp xếp tổ chức, vừa đặt ra đòi hỏi thay đổi phương thức hoạt động để theo sát địa bàn rộng hơn.
Hiện Thanh tra tỉnh Đắk Lắk có văn phòng và 13 phòng nghiệp vụ, với 185 công chức. Mỗi phòng được phân công phụ trách một số sở, ngành, xã, phường; từng cán bộ tiếp tục được giao theo dõi những địa bàn cụ thể.
Việc nắm tình hình được thực hiện qua nhiều kênh, từ báo cáo của chính quyền cơ sở, đơn thư, phản ánh của người dân, dư luận xã hội đến dữ liệu quản lý Nhà nước. Khi cần thiết, cán bộ Thanh tra tỉnh trực tiếp xuống địa bàn để xác minh, kiểm tra hoặc phối hợp xử lý.
Tại Quảng Trị, toàn ngành được sắp xếp còn 10 phòng chuyên môn, trong đó 8 phòng nghiệp vụ theo hướng chuyên sâu và 2 phòng chuyên trách phụ trách địa bàn phía Bắc, phía Nam tỉnh.
Biên chế toàn ngành giảm từ 250 xuống còn 151 chỉ tiêu, trong khi khối lượng công việc tăng do địa bàn quản lý rộng hơn và nhiều vụ việc được chuyển trực tiếp lên cấp tỉnh.
Sự thay đổi về tổ chức cũng kéo theo thay đổi trong cách tiến hành các cuộc thanh tra. Ở Đắk Lắk, một trong những cuộc thanh tra được triển khai sau khi không còn Thanh tra cấp huyện là cuộc thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn tại Trung tâm Dịch vụ đấu giá tài sản số 2 tỉnh Đắk Lắk, thuộc Sở Tư pháp.
Đoàn gồm 7 người, thực hiện trong 45 ngày. Ngay từ đầu, đoàn xây dựng kế hoạch, phân công nhiệm vụ, thu thập hồ sơ, tài liệu để xác định những nội dung cần tập trung làm rõ.
Trong quá trình làm việc, cán bộ thanh tra không chỉ kiểm tra hồ sơ mà còn đối chiếu tài liệu với thực tế, xác minh những nội dung chưa rõ và lập biên bản đầy đủ. Do số lượng hồ sơ lớn, nhiều hồ sơ đấu giá phải kiểm tra riêng, công việc đòi hỏi sự cẩn trọng và bám sát từng chi tiết.
Tại Quảng Trị, từ khi mô hình mới vận hành, ngành đã triển khai 20 cuộc thanh tra theo kế hoạch và 6 cuộc đột xuất, ban hành 12 kết luận, kiến nghị thu hồi và xử lý sai phạm kinh tế trên 14,6 tỷ đồng.
Khi không còn cấp huyện, công tác thanh tra đột xuất được tổ chức theo hướng phản ứng nhanh hơn trước những vấn đề phát sinh. Các đoàn thanh tra được triển khai theo chỉ đạo của Thanh tra Chính phủ, UBND tỉnh, qua đó xử lý trách nhiệm 4 tổ chức vi phạm và thu hồi hàng chục tỷ đồng về ngân sách Nhà nước.
Ở cả hai địa phương, công nghệ được sử dụng để hỗ trợ tổng hợp số liệu, tra cứu và xử lý hồ sơ. Tuy nhiên, những khâu cốt lõi như kiểm tra tài liệu, đối chiếu thực tế, xác minh vẫn đòi hỏi cán bộ phải trực tiếp làm việc.
Tại Đắk Lắk, từ ngày 1/7/2025 đến nay, Thanh tra tỉnh đã tổ chức 64 cuộc thanh tra theo kế hoạch, chuyên đề và đột xuất; tiếp nhận khoảng 970 đơn thư. Trong kỳ, không phát sinh vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của Thanh tra tỉnh.
Tại Quảng Trị, khi một số kết luận gặp khó khăn trong quá trình thực hiện do không còn Thanh tra cấp huyện, Thanh tra tỉnh đã tham mưu UBND tỉnh thành lập các tổ liên ngành hỗ trợ cấp xã.
Cùng với tổ chức lại lực lượng, chuyển đổi số đang được sử dụng để rút ngắn khoảng cách giữa cấp tỉnh và cơ sở.
Tại Đắk Lắk, 100% văn bản đi, đến, trừ văn bản mật, đã được số hóa, ký số và luân chuyển trên môi trường mạng qua hệ thống iOffice. Hồ sơ chuyên ngành từ năm 2021 đến nay cũng đã được số hóa; thời gian tới tiếp tục số hóa hồ sơ giai đoạn 2010-2020.
Thanh tra tỉnh đồng thời sử dụng Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về báo cáo công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực của Thanh tra Chính phủ.
Tại Quảng Trị, toàn tỉnh đã kết nối trực tuyến từ Trụ sở tiếp công dân tỉnh đến các điểm cầu UBND cấp xã, tổ chức tiếp công dân trực tiếp và trực tuyến với 4.043 lượt công dân. Hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung về thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng được kết nối, giúp theo dõi tiến độ từng vụ việc.
Từ thực tế tại hai địa phương, việc tổ chức lại lực lượng, phân công cán bộ sát địa bàn, tăng cường phối hợp với cấp xã và khai thác dữ liệu đang được triển khai cùng với phương thức thanh tra trực tiếp tại cơ sở.
Khi không còn Thanh tra cấp huyện, Thanh tra tỉnh vừa thực hiện các cuộc thanh tra, vừa nắm tình hình, hướng dẫn, hỗ trợ cơ sở và theo dõi việc thực hiện kết luận. Từ Đắk Lắk đến Quảng Trị, phương thức làm việc đang được triển khai theo hướng Thanh tra tỉnh tập trung hơn về tổ chức, bám sát hơn địa bàn, kết hợp ứng dụng công nghệ với sự hiện diện trực tiếp của cán bộ tại cơ sở.
