Báo cáo tóm tắt các nội dung nghiên cứu tại hội thảo, đồng chí Lê Xuân Chương, Chủ nhiệm đề tài cho biết, công tác thanh tra chuyên đề đang ngày càng khẳng định vai trò là một trong những phương thức thanh tra hiệu quả, góp phần phát hiện những hạn chế, bất cập trong cơ chế, chính sách và đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Theo đồng chí Lê Xuân Chương, Luật Thanh tra năm 2025 đã tạo bước chuyển quan trọng trong hoạt động thanh tra khi quy định thống nhất trình tự, thủ tục, không còn phân định cứng nhắc giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành. Trong bối cảnh đó, thanh tra chuyên đề được xác định không phải là một loại hình thanh tra độc lập mà là phương thức tổ chức thực hiện thanh tra theo những nội dung, lĩnh vực chuyên sâu, được triển khai đồng bộ trên phạm vi rộng dưới sự chỉ đạo thống nhất của cơ quan thanh tra cấp trên.
Theo đó, thanh tra chuyên đề có nhiều ưu điểm nổi bật như phạm vi triển khai đồng bộ trên toàn quốc, tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm, có nguy cơ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời cho phép tổng hợp kết quả trên diện rộng để kiến nghị sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách. Cùng với sự phát triển của công nghệ số, thanh tra chuyên đề đang từng bước kết hợp linh hoạt giữa phương thức thanh tra trực tiếp với thanh tra trực tuyến, từ xa dựa trên dữ liệu số, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và tiết kiệm nguồn lực.
Chủ nhiệm đề tài cho rằng, thanh tra chuyên đề ngày nay không chỉ xử lý từng vụ việc riêng lẻ mà còn đóng vai trò như một công cụ "chẩn đoán hệ thống", giúp phát hiện những bất cập của thể chế, nhận diện các nguy cơ tiềm ẩn và phục vụ hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực… Lãnh đạo của Đảng ủy Thanh tra Chính phủ đối với công tác thanh tra chuyên đề có vai trò lớn.
Theo báo cáo nghiên cứu, kể từ khi kết thúc hoạt động của Ban Cán sự Đảng, Đảng bộ Thanh tra Chính phủ trở thành đảng bộ cấp trên trực tiếp trực thuộc Đảng bộ Chính phủ, tạo điều kiện tập trung đầu mối lãnh đạo toàn diện cả về công tác chuyên môn, tổ chức cán bộ và xây dựng Đảng.
Vai trò lãnh đạo của Đảng ủy được thể hiện trên nhiều phương diện, từ định hướng nhiệm vụ thanh tra sát yêu cầu thực tiễn; lãnh đạo tổ chức thực hiện; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đến xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Bên cạnh đó, việc ban hành các nghị quyết chuyên đề, tăng cường kiểm soát quyền lực, đổi mới công tác cán bộ và phát huy vai trò của các cơ quan tham mưu của Đảng cũng được xác định là những phương thức quan trọng để nâng cao chất lượng lãnh đạo đối với hoạt động thanh tra chuyên đề.
Tại hội thảo, nhóm nghiên cứu đã phân tích nhiều kết quả nổi bật trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo công tác thanh tra chuyên đề thời gian qua. Cụ thể, Đảng ủy Thanh tra Chính phủ đã lãnh đạo công tác hoàn thiện thể chế, ban hành Luật Thanh tra năm 2025 cùng nhiều nghị định hướng dẫn thi hành; đồng thời chỉ đạo chuyển mạnh trọng tâm sang triển khai các cuộc thanh tra diện rộng quy mô quốc gia. Đảng ủy thành lập "Ban Chỉ đạo 236" do Bí thư Đảng ủy, Tổng Thanh tra Chính phủ làm Trưởng ban để trực tiếp chỉ đạo các nhiệm vụ chiến lược, cấp bách.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn ngành đã triển khai hàng nghìn cuộc thanh tra, phát hiện nhiều sai phạm về kinh tế, đất đai, kiến nghị thu hồi hàng chục nghìn tỷ đồng và triển khai đồng loạt nhiều chuyên đề lớn trên phạm vi toàn quốc như khoáng sản, vật liệu xây dựng, môi trường, y tế, xăng dầu, chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU), quản lý dự án tồn đọng...
Trên cơ sở đánh giá thực trạng, đề tài đã đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp nhằm nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng ủy Thanh tra Chính phủ trong thời gian tới.
Dự và phát biểu ý kiến, đồng chí Trần Văn Trường, Phó Cục trưởng Cục X, Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh, lần đầu tiên tiếp cận một đề tài cấp cơ sở đề cập đến thanh tra chuyên đề. Với những gì đang diễn ra trong thực tiễn, đề tài nên được đề xuất nâng cấp nghiên cứu ở cấp độ đề tài cấp Bộ.
Theo đồng chí Trần Văn Trường, thanh tra chuyên đề đang cho thấy những tác động rất lớn từ việc hoạch định chính sách, đến việc thay đổi chính sách hay việc huy động một lực lượng lớn tập trung thực hiện thanh tra một vấn đề được cả dư luận xã hội quan tâm…; Về nội dung, phạm vi, phương pháp nghiên cứu đồng chí Phó Cục trưởng Cục X cho rằng, nội dung nghiên cứu nên phân chia thành các giai đoạn cụ thể để thực hiện.Theo đó, ở giai đoạn đầu đề tài phân tích công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng cần mang tính toàn diện, cụ thể chi tiết, gắn với các giai sau là giai đoạn thực hiện và giai đoạn kết thúc cuộc thanh tra, công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành phải gắn với từng quá trình, từng giai đoạn để cuối cùng thể chế hóa thành quy định chung.
Phạm vi nghiên cứu, đại biểu đến tử Cục X cho rằng, đề tài chọn giai đoạn 2 năm 2025 -2026 mang tính rất thực tế, sau khi kết thúc đề tài, Ban chủ nhiệm tiếp tục tham mưu Đảng ủy có Nghị quyết chuyên đề hay có Quy chế của Đảng ủy về công tác thanh tra chuyên đề.
Kết thúc hội thảo, các đại biểu thống nhất cho rằng việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh tra chuyên đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngành Thanh tra đang triển khai Luật Thanh tra năm 2025, thực hiện chuyển đổi số toàn diện và đổi mới mô hình tổ chức.
Những kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để tiếp tục tham mưu hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy Thanh tra Chính phủ; góp phần nâng cao chất lượng các cuộc thanh tra chuyên đề, phát huy vai trò của thanh tra trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, đồng thời phục vụ hiệu quả yêu cầu hoàn thiện thể chế và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
